‘We moeten nu handelen’

Huisarts Steven van de Vijver: Niemand van ons kan later zeggen: ‘we hebben het niet geweten’

Hij is wel wat gewend, als ‘Congo-veteraan’. Maar wat Steven van de Vijver in vluchtelingenkamp Moria op Lesbos aantreft, raakt de Amsterdamse huisarts diep in zijn hart. Door de COVID-19-pandemie dreigt er nu een ramp in het kwadraat. Dus luidt Van de Vijver de noodklok voor de mensen op het Griekse eiland. 

Tekst: Monique Bowman Beeld: De Beeldredaktie/Diederik van der Laan

“Vorig jaar heb ik contact gezocht met de Stichting Bootvluchteling en zo belandde ik in de winter van 2019 voor het eerst in kamp Moria op Lesbos. Op dat moment zaten er ruim zesduizend mensen. Toen
ik er afgelopen maart opnieuw kwam, was hun aantal al gegroeid tot 22 duizend. Terwijl het kamp eigenlijk berekend is op drieduizend.

Moria is een bizarre gewaarwording. Want dit kamp bevindt zich niet ergens ver weg, maar op een Grieks vakantie-eiland, in ons eigen Europa. De plek op zich is al unheimisch, met hoge muren en overal prikkeldraad. De omstandigheden waaronder de vluchtelingen er leven, tart alle beschrijvingen.

Tijdens gesprekken met de kampbewoners besef je: dit zijn mensen zoals jij en ik. Mensen die in veel gevallen met hun gezin op de vlucht zijn voor de Taliban. Vaak hoogopgeleid. Ik heb artsen ontmoet, architecten. Ik heb het over van alles met ze gehad: muziek, politiek, voetbal. Soms zaten er verrassende ontmoetingen tussen, zoals met een winnaar van de Afghaanse versie van Idols. Maar vaker hartverscheurende, zoals met de man die me vertelde dat hij onderweg naar Lesbos zijn kindje had verloren. Of met de monteur die me vertelde dat hij jarenlang voor de Amerikanen had gewerkt, maar desondanks geen visum voor de Verenigde Staten had gekregen.

Bijna iedereen in Moria heeft schurft. Patiënten met wonden adviseer je om die schoon te houden, maar tegelijkertijd realiseer je je dat het een illusie is dat ze dat kunnen doen. Want er is amper water, laat staan schoon water.

Echt het schrijnendst vond ik de vele kinderen zonder ouders. Sowieso telt Moria relatief veel kinderen: 40 procent van de vluchtelingen is onder de 18. Als arts zie je veel automutilatie en kinderen met suïcidale gedachten. Al die jongeren, die vol plannen en ambities zaten en die zo hoopten op een ander leven, zijn na een paar maanden in kamp Moria geestelijk helemaal kapot. Dat vond ik, zelf vader van drie kinderen, zó heftig om te zien.

‘De kinderen zonder ouders vond ik het schrijnendst’

Wie me ook bijblijven, zijn de tolken die alle hulpverleners zo fantastisch bijstaan, ondanks dat ze zelf als vluchteling hun hoofd in het kamp boven water moeten zien te houden. Onder de tolken die mij bijstonden, bevond zich een Afghaanse huisarts met nog jonge kinderen. Die gun ik het zó om in Nederland een toekomst op te bouwen. 

Bang ben ik in Moria niet geweest. Het zijn vooral de plek en de situatie die ik als dreigend en levensgevaarlijk heb ervaren, níet de vluchtelingen zelf. Moria heeft me vooral erg aan het denken gezet. Ziet onze toekomst er zo uit? Met volkeren die op drift zijn geraakt, weggestopt in kampen?

Weer terug in Nederland is het even schakelen. In professioneel opzicht lukt me dat prima, want ook als huisarts in Amsterdam zie ik angst en hoop. En mensen en hun persoonlijke verhalen fascineren me altijd, waar ter wereld ook. In maatschappelijk opzicht kost het me soms wél moeite. Daar in Moria hebben de mensen niets, en het weinige dát ze hebben, zijn ze bereid met anderen te delen. Als ik dan berichten lees over landgenoten die toiletpapier hamsteren, dan vind ik dat zó ontluisterend. Waarom is hier zo’n gebrek aan solidariteit terwijl wij het zo goed hebben?

In mijn tijd in Congo voor Artsen zonder Grenzen hield ik een dagboek bij. Door alles wat ik meemaakte van me af te schrijven, probeerde ik te voorkomen dat dingen in mijn hoofd bleven malen, en gingen gisten.

In Moria maakte ik lange dagen, als ik ’s nachts terugkeerde in het vrijwilligershuis had ik geen energie meer over om alles op te schrijven. Maar de behoefte om mijn ervaringen op papier te zetten en wereldkundig te maken, werd er niet minder om. En omdat ik mijn tolken had beloofd ze niet in de steek te laten, heb ik op Lesbos een opiniestuk geschreven voor NRC Handelsblad. Want de coronacrisis maakt de urgentie om iets te doen, nóg urgenter. De vluchtelingen in Moria zitten nu helemaal als ratten in de val. 

Een maand voordat mijn opiniestuk werd gepubliceerd, had gynaecoloog Sanne van der Kooij in Trouw ook al de noodklok geluid over de situatie in Moria. We wisten elkaar snel te vinden. Net zoals steeds meer media óns wisten te vinden. Er ontstond een sneeuwbaleffect. Steeds meer collega’s betuigden hun steun. De teneur van hun reacties was: wat goed dat jullie nu op deze trommel slaan. 

De coronacrisis maakt de urgentie om iets te doen, nóg urgenter

Eind maart zijn Sanne en ik de online noodoproep #SOSMoria gestart, waarin we de politiek vragen om de mensen daar zo snel mogelijk in veiligheid te brengen. Binnen een paar dagen was onze noodoproep al door duizenden artsen in binnen- en buitenland getekend. 

Als het lukt om in een mum van tijd 200 duizend Nederlandse toeristen vanwege COVID-19 vanuit het buitenland te repatriëren, dan moet het voor onze overheid toch ook te verhapstukken zijn om een paar duizend vluchtelingen naar ons land te halen? Men heeft altijd de mond vol als het gaat om tolerant gedrag en humanitaire hulp. Nu kunnen we de daad bij het woord voegen, moed en lef tonen. Wij hebben in ieder geval alvast samen met de London School of Tropical Medicine scenario’s opgesteld hoe we het hier kunnen aanpakken als er vluchtelingen arriveren. 

Onze noodoproep betreft in eerste instantie de vluchtelingen. Maar is óók bedoeld als steun voor onze mede-Europeanen: de Grieken van Lesbos. Want ik houd mijn hart vast als er op het eiland een COVID-19-uitbraak plaatsvindt. De grote paniek die dan ontstaat. Wat als de vluchtelingen uitbreken? Wat gebeurt er dan met de plaatselijke bevolking? Ik moet er echt niet aan denken. 

Als artsen hebben we ooit de Eed van Hippocrates afgelegd. Daarom móeten we nu handelen. Niemand van ons kan later zeggen: ‘dit hebben we niet geweten’.” 

Voor meer informatie en het tekenen van de noodoproep: sosmoria.eu.

9 Reacties Reageer zelf

  1. Fons van Nunen
    Geplaatst op 14 mei 2020 om 17:47 | Permalink

    Natuurlijk bijzonder schrijnend, wel een paar kanttekeningen. Een veelvoud van wat er op Moria zit had niet voldoende geld om dezelfde weg te bewandelen als de hoog opgeleiden welke hier wel zijn terecht gekomen.
    Deze mensen wonen waarschijnlijk onder niet betere omstandigheden in hun eigen land. Ja dat is verder weg dan Griekenland maar daardoor minder schrijnend?
    Een nog veel groter aantal woont in Afrika, Azie en (Noord) Amerika. Ook deze mensen verdienen beter.
    Helaas zal het met de huidige politiek wind van alle populisten (Trum, Johnson, Wilders, Baudet et-cetera) en dictators (Poetin, Erdogan et-cetera) er niet beter op worden.
    Betekend niet dat wij niet iets moeten doen. Misschien is een interventie in het land van herkomst en daar te zorgen voor een veilg onderkomen een betere oplossing

  2. Paul de Vries
    Geplaatst op 14 mei 2020 om 18:11 | Permalink

    Onze medemensen in Moria leven onder erbarmelijke omstandigheden. Ze zijn hier gekomen om de erbarmelijke omstandigheden in hun thuisland te ontvluchten. Ze zijn niet gekomen om hier een bestaan op te bouwen binnen onze multiculti-samenleving. Lijkt mij ook lastig om zoveel medemensen plotseling te huisvesten, vooral ook omdat het niet alleen die in Moria zijn en niet alleen die van dit moment. Ik ben het dus eens met Fons dat in het land van herkomst een veilig onderkomen wordt gerealiseerd, evenals bescherming tegen de agressor natuurlijk.

  3. Janke Schinkel
    Geplaatst op 14 mei 2020 om 20:02 | Permalink

    22.000 op een bevolking van 17,3 miljoen. Dat is een gezin in mijn (rijke) dorp. Meer dan welkom. En paar gezinnen kan natuurlijk ook.

  4. Claire
    Geplaatst op 14 mei 2020 om 21:19 | Permalink

    Mijn hart gaat naar die mensen in de kampen. Is er iets die ik kan doen te helpen hier in Nederland? Bedankt voor het delen van je ervaringen daar. Nederland zou wat jongeren hier aziel aanbieden.

  5. Regina Dijkman-Neeri
    Geplaatst op 16 mei 2020 om 17:54 | Permalink

    Niets doen is geen optie met excuus dat er overall op de wereld dit soort schrijnende toestanden zijn. Onze regering wil geen kinderen hierheen halen ;andere europese wel.
    Stefan heeft een bezielende actie en krijg steun van vêle grootheden en hij weet de weg daar op Lesbos?wat kan Ik doen behalve en of doneren.? Regina kinderarts reumatoloog n.p.

  6. Steven van de Vijver
    Geplaatst op 19 mei 2020 om 13:52 | Permalink

    Beste collega’s, dank voor jullie medeleven met deze vluchtelingen. Het gaat nu inderdaad om een klein groepje van 500 kwetsbare kinderen (de overige 140,000 vluchtelingen laten we over Griekenland) waarvoor meer dan 70 gemeenten inmiddels opvang hebben aangeboden (dit betekent minder dan 8 kinderen per gemeente).
    Belangrijkste wat je nu kan doen is om lokale en landelijke politici te mobiliseren om zich solidair op te stellen hierin: https://www.vluchteling.nl/hoe-jij-kunt-helpen/Campagne-500-kinderen

  7. Ed Veraart
    Geplaatst op 25 mei 2020 om 20:47 | Permalink

    Dit is inderdaad diep triest. Ik zal het bericht doorsturen en een gift overmaken als ik een rekeningnummer krijg en iedereen die dit leestwil ik hierbij vragen ook bij te dragen . Alle hulp is welkom!

  8. Joost Mer
    Geplaatst op 26 mei 2020 om 01:05 | Permalink

    @ Janke, Steven
    Het kleine aantal als argument is arbitrair omdat het slechts is gebaseerd op de mensen die nu verblijven op Moria, dat is helemaal geen rationeel criterium: er zijn veel meer kinderen in de wereld die in erbarmelijke omstandigheden opgroeien en die je het vanuit hun perspectief zou gunnen in Nederland op te groeien. Ook in andere kampen in Griekenland, ook op andere plekken aan de rand van Europa, en ook volgend jaar weer op Moria als je daar nu iedereen zou evacueren.

    Dat betekent niet dat je dus niets moet doen, maar wel dat suggereren dat het een makkelijke keuze zou moeten zijn omdat het maar om een klein aantal gaat als argument niet deugt en intellectueel onzuiver is.

    Het eerlijke verhaal is dat Nederland nooit alle kinderen die het te slecht hebben op kan vangen maar dat dat niet betekent dat niets kunt/moet doen. Wat Nederland wel doet zou gebaseerd zijn op rationale overwegingen, niet op wat een Nederlandse dokter toevallig heeft meegemaakt, ook al doet die nog zo’n goed werk en heeft hij daar nog zulke sympathieke mensen ontmoet.

  9. Steven van de Vijver
    Geplaatst op 29 mei 2020 om 15:32 | Permalink

    @Ed en anderen, dank voor jullie medeleven en bereidheid voor financiële ondersteuning ter plekke.
    Donaties zijn mogelijk via Stichting Bootvluchteling NL97 RBRB 0918 9326 37 onder vermelding van SOS Moria
    Nogmaals dank!

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*
*