Anesthesioloog-pijnspecialist en leefstijlarts Lian Tjon Soei Len: “Laten we wat rebelser worden”

interview / Lian Tjon Soei Len

Tien jaar geleden moest Lian Tjon Soei Len niets hebben van integratieve zorg. Nu is de anesthesioloog-pijnspecialist en leefstijlarts ervan overtuigd dat een holistische aanpak de enige manier is om de zorg overeind te houden. “Maak van gezondheidszorg gezond-houd-zorg.”

Beeld Brenda van Leeuwen

Een exoot. Zo omschrijft Lian Tjon Soei Len (45) zichzelf. Omdat ze dingen anders doet dan anderen. Omdat ze een vrouw van kleur is tussen overwegend witte collega’s. Omdat ze westerse en oosterse geneeskundige inzichten combineert. En omdat ze geen genoegen neemt met de status quo. “Ik vind het vak van arts fantastisch, maar alleen dokteren is voor mij niet genoeg. Ik voel oprecht dat ik iets te doen heb in de transitie van het zorgstelsel.”

Afzien hoort erbij

Als dochter van een Surinaams-Chinese vader (apotheker/arts) en een Nederlandse moeder (epidemioloog) kreeg Tjon Soei Len de onuitgesproken boodschap mee dat ze keihard moest werken. “Mijn vader was de jongste van negen kinderen”, vertelt ze. “Op zijn 17e kwam hij uit Suriname naar Nederland om te studeren. Als kind zag ik hem weinig – hij kwam thuis als wij al hadden gegeten en werkte dan vaak door tot 4 uur ’s nachts, om de volgende ochtend weer vroeg aan de slag te gaan.

De onbewuste overtuiging die ik meekreeg was dat als je iets wilt bereiken, je daar 100 procent voor moet gaan. En dat afzien er soms bij hoort. Die levenshouding heeft me ver gebracht. Maar hij heeft er ook voor gezorgd dat ik in de loop der jaren een stukje van mezelf ben kwijtgeraakt. Alles draaide om succes, voor mijn gevoel was weinig ruimte.”

Work hard, play hard

Net als haar ouders kiest Tjon Soei Len voor de zorg. Bij haar eerste poging wordt ze ingeloot voor geneeskunde. “Alle coschappen vond ik even leuk. Tegelijkertijd was er niet één vakgebied waarvan ik dacht: dát wil ik de rest van mijn leven doen.” Een gesprek met een barman – anesthesioloog in opleiding – brengt daar verandering in. “In hem herkende ik mijn eigen levensinstelling: ‘work hard, play hard’. Altijd op scherp staan, onder druk moeten presteren, daar krijg ik een kick van.”

Na een paar jaar knallen als anesthesioloog – intussen is ze ook medisch manager van haar vakgroep – is dat voor haar niet meer genoeg. Dus pakt ze haar specialisatie pijngeneeskunde weer op en verdeelt ze haar tijd tussen acute en chronische zorg. “Ik wilde graag meer patiënten­contact en ook eindverantwoordelijk zijn voor een behandeling, dus het leek de perfecte combinatie. Maar in de praktijk ging het daarna alleen maar meer wringen.”

‘Ik begon te beseffen dat we als artsen worden opgeleid om aandoeningen uitsluitend vanuit een biomedisch perspectief te benaderen’

Hoe klachten ontstaan

Als oplossingsgerichte doener is Tjon Soei Len gewend problemen te ‘fixen’. Bij mensen met chronische pijn lukt dat echter maar zelden. Ja, met medicijnen en injecties kan ze de klachten – tijdelijk – verlichten. Maar de impact daarvan is vaak beperkt.

“Ik begon te beseffen dat we als artsen worden opgeleid om aandoeningen uitsluitend vanuit een biomedisch perspectief te benaderen: er is een lichamelijk defect en dat moeten we repareren. We focussen ons op klachten en staan nauwelijks stil bij hóe die zijn ontstaan. Maar bij chronische ziekten schiet zo’n aanpak bijna altijd tekort.”

Vleugje ongehoorzaamheid

Ze besluit het over een andere boeg te gooien. In 2019 begint ze met een aantal enthousiaste collega’s een eigen leefstijlpoli voor patiënten met aanhoudende pijnklachten. Een uitdaging, want er is geen declaratiecode voor leefstijlinterventies. Met doorzettingsvermogen en ‘een vleugje ongehoorzaamheid’, zoals ze het zelf noemt, komt de poli toch van de grond. “Het hielp dat ik medisch manager was van de pijngeneeskunde. Door het slim te organiseren en voldoende andere productie te draaien, konden we de poli bedrijfsmatig toch verantwoorden.”

Vleugje ongehoorzaamheid

Tjon Soei Len en haar collega’s starten een pilot waarbij pijnconsulenten gedurende 12 weken intensief samenwerken met gemotiveerde patiënten. Die krijgen praktisch advies over bijvoorbeeld voeding, beweging, ontspanning en slaap. Na afloop blijken de deelnemers zich fitter en gelukkiger te voelen en hebben ze minder pijn.

Het bevestigt voor Tjon Soei Len dat de zorg voor chronische patiënten echt anders moet. Met meer aandacht voor onderliggende oorzaken van klachten, en voor de verbinding tussen lichaam en geest. “Op het raakvlak van medische kennis en zelfherstel is de grootste winst te behalen. Pas als we dat erkennen, en ruimte maken voor het gesprek hierover, kunnen we patiënten echt geven wat ze nodig hebben. Maar dan moeten we wel los durven komen van de rigide en verkokerde structuur van het zorgstelsel waar we onszelf in hebben gedwongen.”

In verbinding

In 2022 neemt Tjon Soei Len een sabbatical van 6 maanden. Samen met haar man (consultant/arts) en twee jonge kinderen gaat ze op reis. “Ik voelde dat ik even afstand moest nemen. Om te voorkomen dat ik zuur zou worden of dat ik op zou branden.”

‘We komen pas in actie als zich klachten en ziektes manifesteren, in plaats van dat we ze voorkómen’

Wandelend door Nepal raakt ze in gesprek met een boeddhistische monnik. “Door zijn kijk op gezondheid realiseerde ik me dat we in het westen de verbinding zijn kwijtgeraakt. Met de leefomgeving, met elkaar en met onszelf. We richten ons in de geneeskunde volledig op het lichaam en scheiden dat van de geest. Alsof gedachten, gevoelens en gedrag geen invloed hebben op wat er in het lijf gebeurt. En we komen pas in actie als zich klachten en ziektes manifesteren, in plaats van dat we ze voorkómen. Vervolgens proberen we die te verhelpen vanuit hetzelfde, beperkte perspectief, waarin gezondheid meetbaar en kosteneffectief moet zijn. Uiteindelijk worden chronische patiënten daar zelden beter van. En wij als zorgprofessionals óók niet.”

Holistisch

Voor collega’s die denken ‘daar heb je weer zo’n zweverig type’, wil ze heel duidelijk zijn: ze staat nog steeds honderd procent achter evidence based werken. Sterker nog, 10 jaar geleden gruwelde ze zelf als iemand over holistische of integratieve zorg begon.

“Wat dat betreft heb ik – letterlijk en figuurlijk – een lange reis afgelegd. En ja, ik vind het soms nog steeds ingewikkeld als een patiënt met een alternatief middel aankomt. Maar ik omarm aanvullende interventies die bewezen, veilig en effectief zijn. Goede zorg geven is voor mij niet of-of, maar én-én. Dat komt patiënten ten goede, maar óók de maatschappij als geheel. Want ik ben ervan overtuigd dat een holistische aanpak de enige weg is naar een toekomst­bestendig en duurzaam zorgstelsel.”

Gezond-houd-zorg

Daarover gesproken: voor Tjon Soei Len is het niet genoeg om alleen in haar eigen vakgebied een verschil te maken. Ze wil haar boodschap verder brengen, zorgprofessionals inspireren en bestuurders en beleidsmakers op een ander spoor zetten. Afgelopen jaren deed ze dat onder andere als kwartiermaker Gezondheid en Leefstijl in het ziekenhuis waar ze werkt. En op LinkedIn spreekt ze zich regelmatig uit over thema’s als systeemverandering, zingeving, polarisatie en leiderschap. Haar kernboodschap: maak van gezondheidszorg ‘gezond-houd-zorg’.

“We hebben een systeem gebouwd dat focust op het bestrijden van ziekte – bij chronische aandoeningen vaak zonder succes – en dat tekortschiet in het bevorderen van gezondheid. De oplossing ligt niet in nóg meer protocollen, financieringsmodellen of controlemechanismen, maar in een fundamentele heroriëntatie. Van productie naar preventie. Van controle naar vertrouwen. Van zorg als kostenpost naar gezond­heid als waarde.”

Beeld Brenda van Leeuwen

Onder de grond

Als ze over deze ‘andere blik’ op de zorg praat, tekent de specialist graag een plaatje van een boom. Wat je boven de grond ziet – de ziektes en klachten – zijn mede symptomen van wat zich onder de grond afspeelt: onze leefstijl met, nog een laag dieper, gedrag, gevoel en overtuigingen. “De uitdaging is in verbinding te komen met al die lagen en daar het gesprek over aan te gaan. Wat drijft iemand? Wat is voor hem of haar belangrijk? Het bekende ‘leefstijlroer’ is daarbij een praktisch hulpmiddel. Zo’n persoonlijke benadering leidt niet alleen tot meer menselijke, maar ook tot effectievere zorg.”

Het betekent volgens haar niet dat je als zorgprofessional bestaande richtlijnen zomaar terzijde moet schuiven. “Integendeel. Ik pleit alleen voor flexibiliteit. Niet langer denken in zwart of wit, maar met een open blik op zoek gaan naar hoe je de mens tegenover je zo goed mogelijk kunt helpen om gezond te worden en te blijven. Durf zo nodig gemotiveerd af te wijken van het protocol. Dat vraagt een andere rol: niet van alwetende beslisser, maar van gelijkwaardige gids die oploopt met de patiënt.”

Transitiepijn

In juli van dit jaar zet Tjon Soei Len, in 2023 door de vereniging Arts en Leefstijl uitgeroepen tot leefstijlprofessional van het jaar, haar hand­tekening onder een nieuw diploma: dat van de opleiding Transitiemanagement. “Mijn boodschap roept soms flink wat weerstand op. Collega’s, maar ook bestuurders, ervaren die dan als bedreigend. Verandering ís ook eng. Ik wilde beter snappen hoe je daar op zo’n goed mogelijke manier leiding aan kunt geven.”

‘Durf zo nodig gemotiveerd af te wijken van het protocol’

Toepasselijk genoeg gaat het ook in deze opleiding vaak over pijn. Transitiepijn, in dit geval: de angst en onveiligheid die ontstaan als het oude niet meer werkt, maar je nog niet weet hoe het alternatief eruitziet. “We zitten middenin zo’n overgangsfase”, aldus de pijnspecialist. “Ik probeer mensen daar bewust van te maken. En ze te laten zien dat transitiepijn niet alleen ongemakkelijk, maar óók waardevol is. Wat als die als een gps werkt voor verandering? Een kompas dat aanwijst waar de echte blokkades zitten? Die schurende spanning tussen weten en doen: dát is waar de oplossing ontstaat.”

Rebelser

Tjon Soei Len wil aan zoveel mogelijk tafels meepraten, en zo echt een verschil maken. Ziet ze misschien ook een rol voor zichzelf in de politiek? “Nee, daarvoor ben ik te veel aan de zorg verknocht. Ik wil het stelsel van binnenuit veranderen. Zorgverleners en patiënten, wij zíjn het systeem. Het antwoord moet dus van ons komen. Laten we wat rebelser worden en niet langer blindelings de regels volgen als die contraproductief zijn.”

Dat laat onverlet dat ze wel een boodschap heeft voor (toekomstige) Kamerleden en bewinds­lieden. “Als je echt leiderschap wilt tonen, stop dan met wat niet meer werkt. Ook als dat ongemakkelijk of spannend is. We moeten vooruit. Niet door meer van hetzelfde te doen, maar door oude denkpatronen te doorbreken. Alleen zo kunnen we ruimte maken voor een duurzame lange termijnoplossing: menselijke gezond-houd-zorg.”

Curriculum vitae

Lian Tjon Soei Len (1980), geboren in Leiderdorp

  • 1999-2006 geneeskunde, UvA
  • 2005 basisarts Banda Bakundu, Kameroen
  • 2007-2008 agnio intensive care, Rijnlandziekenhuis
  • 2008-2014 anesthesioloog-pijnspecialist, VUmc
  • 2014-2015 anesthesioloog Horacio Oduber Hospital, Aruba
  • 2015-2017 anesthesioloog Rode Kruis Ziekenhuis
  • 2016-2019 medisch manager anesthesiologie, Rode Kruis Ziekenhuis
  • 2017 INSEAD: Learning to Lead, Fontaine Bleau, Frankrijk
  • 2017-2018 fellow pijnbestrijding Westfriesgasthuis
  • 2017-heden anesthesioloog-pijnspecialist, Dijklander Ziekenhuis
  • 2019-2023 medisch manager pijngeneeskunde, Dijklander Ziekenhuis
  • 2021-2023 leefstijlgeneeskunde, Academy for Integrative Medicine
  • 2023 leefstijlprofessional van het jaar, Vereniging arts en leefstijl
  • 2024 leergang preventiestrategieën in ziekenhuizen, BeBright
  • 2024-2025 kwartiermaker Gezondheid en Leefstijl, Dijklander Ziekenhuis
  • 2025 Transition Management, DRIFT, Erasmus Universiteit

Delen