Digitale detox: even offline
WhatsApp-berichten, mails, reels, stories, direct messages: een mens kan van minder uitgeput raken. We zitten meer op onze smartphone en sociale media dan ooit. Maar er is ook een tegengeluid, want digitale detoxes schieten als paddenstoelen uit de grond. “Na een paar uur zonder telefoon voel ik me weer gegrond.”

Zodra ze de onrust in haar lijf voelt, weet geneeskundestudent Lara Simsek (26): tijd om die smartphone weg te leggen en los te komen van alle digitale indrukken. “Ik probeer te leven volgens het principe ‘rust, reinheid en regelmaat’ – mijn ouders gaven me dat als kind al mee. Zo’n smartphone geeft onrust. Appen vind ik niet per se een gezellige bezigheid, ik zie het meer als een taak die ik moet afvinken, vergelijkbaar met het beantwoorden van e-mails.”
Opgejaagd
Ook sociale media zorgen voor een bepaalde druk, vervolgt ze. “Al die mensen – bekend en onbekend – die iets over hun dag delen, dat zijn veel indrukken. Na een kwartiertje scrollen kan ik al overprikkeld zijn en moet ik verwerken wat ik allemaal heb gezien. Ik merk ook dat ik me daarna vaak wat opgejaagd voel, sneller pieker en me minder goed kan concentreren tijdens het studeren.”
Lara nam zelf al wat voorzorgsmaatregelen, zeker toen ze merkte dat ze op sommige dagen zo 3 uur aan het scrollen was. Zo zette ze haar notificatieberichtgeving uit en verwijderde ze apps als Facebook, Snapchat en Instagram van haar telefoon. Afgelopen najaar ging ze nóg een stapje verder, toen ze een meditatiecursus van haar universiteit volgde.
Opgejaagd
“Daar leerde ik iemand kennen die digitale detoxes organiseerde. Bij binnenkomst gingen alle telefoons uit. Eerst mediteerden we gezamenlijk, daarna mocht je iets voor jezelf doen – een boek lezen, tekenen, breien, dingen waar je normaal gesproken niet aan toekomt. Aansluitend was er een gezamenlijke potluck, een diner waarbij iedereen een eigen gerecht meenam. En dat dus allemaal zonder schermen. Het klinkt misschien wat zweverig, maar na afloop voelde ik me gegrond. Alsof ik eindelijk weer écht contact had gemaakt met anderen. Ik was zo enthousiast, dat ik me bij de organisatie aansloot en daarna zelf nog twee detoxes voor studenten organiseerde. En de volgende staat gepland.”
Lastige gewoonte
De digitale detox is in opkomst. Steeds meer mensen nemen even afstand van hun smartphone. Dat merken ze ook bij The Offline Club, een organisatie die, inderdaad, offline activiteiten organiseert. Denk aan hangouts in cafés (telefoons gaan dan in een speciaal ‘telefoonhotel’), maar je kunt er ook voor kiezen om een weekend of zelfs een midweek – in Frankrijk – offline te gaan.
‘Het klinkt misschien wat zweverig, maar na afloop voelde ik me gegrond. Alsof ik eindelijk weer écht contact had gemaakt met anderen’
Mede-eigenaar Jordy van Bennekom: “Een hoop mensen worstelen met social media. Voor de één is het een manier om aan stress te ontsnappen, de ander verveelt zich en scrolt doelloos om de tijd te doden. Het is hoe dan ook een gewoonte waar je soms maar moeilijk van afkomt. Veel mensen zijn zich daarvan bewust, alleen kunnen ze niet van hun telefoon afblijven. Ze zoeken dus naar manieren om te ontkoppelen.”

Gelijkgestemden
Er speelt nog iets anders, vervolgt Jordy. “We zitten middenin een eenzaamheids-epidemie. Door alle technologische ontwikkelingen hebben we steeds minder ‘echte’ sociale contacten, in elk geval niet in real life. Zo’n digitale detox is dus ook een manier om gelijkgestemden te leren kennen.”
Het publiek van de bijeenkomsten van The Offline Club beperkt zich overigens niet tot studenten. “Wij zien grofweg alle leeftijden tussen de 20 en 50 jaar voorbijkomen.” Dat er animo voor is, blijkt uit het succes: The Offline Club ontstond in 2024 in Nederland, maar is inmiddels een wereldwijd actief. Jordy grinnikt: “Ironisch genoeg nadat een bericht op Instagram viral ging.”
Wisselende impact
Suzanne Geurts van het Trimbos-instituut beaamt dat het goed is om soms even uit die online wereld te stappen. Als wetenschappelijk onderzoeker houdt zij zich bezig met digitale media. “Door af en toe afstand te nemen, geef je jezelf de mogelijkheid om bij je telefoongebruik stil te staan: wat doe je precies op dat toestel, welke rol spelen sociale media, en ben je daar blij mee? Die reflectie is een goede eerste stap: misschien ontdek je dan wel dingen die je graag wilt veranderen.”
Controle
Digitale media kunnen namelijk invloed hebben op het mentale welzijn, gaat Geurts verder. “In onderzoek zien we vooral kleine en korte termijneffecten. De impact kan zowel positief als negatief zijn, en verschilt sterk per persoon en context. Je kunt dus niet alle studenten over één kam scheren. Als iemand elke dag op sociale media zit, maar ook een rijk sociaal leven heeft en goede studieresultaten haalt, is de impact misschien minder groot. Het wordt een ander verhaal als je de controle over je schermgebruik verliest en het een negatieve invloed heeft op je dagelijkse functioneren.
Bij sommige studenten lijdt hun studie eronder, of zorgt hun telefoongebruik voor ruzies met familie en vrienden. In zulke gevallen zien we wél een duidelijk verband met iemands welzijn. Het risico op depressieve gevoelens wordt bijvoorbeeld groter. Maar ook als iemand al mentale problemen heeft, kan telefoongebruik die klachten verergeren.”
Slaapkwaliteit
Kun je met een digitale detox de negatieve gevolgen van te veel schermtijd eigenlijk ongedaan maken? Geurts: “Daar verschillen de meningen over. Sommige studies tonen een positief effect op slaap, stress en algehele levenstevredenheid, terwijl andere studies geen effect laten zien. Persoonlijk denk ik dat het zeker geen kwaad kan. Wat we ook zeker weten, is dat je slaapkwaliteit verbetert als je géén schermen gebruikt voor het slapengaan. Het blauwe licht van je toestel én alle informatie die tot je komt, zorgen er immers voor dat je meer prikkels te verwerken krijgt. Dat wil je juist voorkomen.”
Op de hoogte
Effect of niet, Lara houdt die digitale detoxes erin. Al zorgt het in haar omgeving soms voor opgetrokken wenkbrauwen. “Mensen zijn verbaasd als ik zeg dat ik geen Snapchat of Instagram heb en vragen wat ik dán de hele dag doe. En of ik niks mis.” Dat laatste gebeurt weleens, geeft ze toe. “Soms hebben vrienden het ineens over een concert dat ze eerder bezochten, zonder dat ik ervan afwist. Blijkbaar hadden ze er wel over gepost op Instagram, maar voor mij was het compleet nieuwe informatie. Dat vind ik soms jammer. Tegenwoordig vraag ik vrienden of ze me willen bellen als ze iets leuks gaan doen, zodat ik op de hoogte ben en er de volgende keer naar kan vragen.”
‘Soms hebben vrienden het ineens over een concert dat ze eerder bezochten, zonder dat ik ervan afwist’
Of ze op zulke momenten overweegt om tóch weer mee te gaan in de hysterie van social media? Geen moment, zegt ze resoluut. “Social media kan ook mooie dingen brengen, dat weet ik heus wel. En soms mis ik het zelfs en download ik Instagram opnieuw, maar altijd voor even – daarna kieper ik die app weer in de prullenbak. Ik wíl gewoon niet altijd online zijn en vind het jammer dat we in een tijd leven waarin mensen gemiddeld 5 uur per dag op hun scherm zitten. Dan denk ik: waar zijn we nou mee bezig? Blijkbaar is een foto op ‘the gram’ belangrijker dan dat je een vriendin belt en zegt: laten we samen gaan wandelen.

Ik vind het fijn om écht in contact te staan met elkaar en denk ook dat je je alleen op die manier verbonden kunt voelen met de mensen om je heen. Daarom plan ik bewust zo’n digitale detox op z’n tijd. Daarna kan ik er weer tegenaan.”
Ook even offline?
- Kijk op theoffline-club.com/digital-detox-retreats voor events.
- Op eigen houtje een digitale detox kan natuurlijk ook: bijzonderplekje.nl/digitale-detox heeft een paar bestemmingen waar je niet eens aan je telefoon dénkt.
- Meer inzicht krijgen in je schermgebruik? Met het Digitale Balansmodel van het Trimbos Instituut en Netwerk Mediawijsheid check je via een zelftest of je digitaal in balans bent op lichamelijk, mentaal en sociaal vlak: digitalebalans.nl/digitale-balans.



