Huisarts en medisch manager Derk Runhaar: ‘Sterke zorg bouw je lokaal’

Drie jaar geleden verruilde huisarts Derk Runhaar zijn eigen praktijk voor een managementfunctie bij een huisartsenspoedpost, in de hoop zo een verschil te kunnen maken in de organisatie van de zorg. “Alles wat je niet regulier oplost, wordt uiteindelijk dure noodhulp.”

Beeld Ernie Enkelaar | Derk Runhaar

Als zoon van een huisarts met een praktijk aan huis, weet Derk Runhaar (46) het zeker: hij wordt later ook praktijkhouder. Als kind ziet hij hoe zijn vader als vertrouwenspersoon fungeert voor zijn patiënten. En hoe belangrijk dat vertrouwen is voor het verlenen van goede zorg.

“De patiënten van mijn vader voelden zich gezien en gehoord”, vertelt hij. “Omdat zij hem kenden en hij hen, was hij in staat ze op het juiste moment gerust te stellen. Of, als dat nodig was, juist te motiveren. Ze luisterden naar hem en namen zijn advies serieus. Toen ik als tiener met hem meeliep, vond ik dat vanzelfsprekend. Pas tijdens mijn studie besefte ik dat het vaste gezicht, die continuïteit, essentieel is voor effectieve huisartsenzorg.”

Des te verrassender is het dat Runhaar, 5 jaar nadat hij zélf een praktijk heeft overgenomen, die alweer vaarwel zegt. “Dat was zeker geen makkelijk besluit. Ik had veel tijd en energie gestoken in de opbouw ervan, en was gehecht geraakt aan mijn collega’s en patiënten. Maar ik had het gevoel dat ik op een andere plek méér kon betekenen.”

Wat precies?

“Als huisarts loop ik steeds tegen dezelfde problemen aan. Problemen die het gevolg zijn van de manier waarop we de zorg in Nederland hebben georganiseerd. Door perverse financiële prikkels krijgen patiënten die het hardst specia­listische hulp nodig hebben — van de ggz, de verpleeghuiszorg of het ziekenhuis — die vaak niet of veel te laat. Met als gevolg dat ik hen als huisarts zorg moet bieden waarvoor ik niet ben opgeleid.

Dat vind ik niet alleen frustrerend, maar ook belastend— het gaat ten koste van mijn werkplezier, en dat van mijn collega-huisartsen. Bovendien ben ik aan alle rompslomp eromheen enorm veel tijd kwijt. Tijd die ik niet kan besteden aan huisartsenzorg. Vanuit mijn eigen spreekkamer ga ik dit probleem niet oplossen, realiseerde ik me. Dus toen ik werd gevraagd om medisch manager te worden van een huisartsenspoedpost, heb ik de sprong gewaagd. Overigens werk ik daarnaast nog steeds als waarnemer en draai ik ook diensten.”

Wat hoop je als manager te kunnen veranderen?

“Om te beginnen hoe de spoedzorg in onze regio Zaanstreek Waterland – 340.000 inwoners – is georganiseerd. De laatste jaren zien we op onze huisartsenposten steeds meer patiënten met acute specialistische problemen. Dit is het gevolg van een systeemfout in de marktwerking: regionale zorgaanbieders zijn niet verplicht spoedzorg voor hun eigen patiëntengroep te regelen. Omdat die – vaak onrendabele – zorgvorm meer geld kost dan hij oplevert, bedanken ze ervoor. Maar het kan natuurlijk niet zo zijn dat de verantwoordelijkheid voor deze patiënten wordt afgeschoven op de huisarts.”

Hoe wil je dit oplossen?

“Toen ik als medisch manager aan de slag ging, ben ik eerst naar de twee ziekenhuizen in de regio gestapt. Want het succes van de Nederlandse huisartsenzorg staat of valt met goed toegankelijke specialistische back-up. ‘We snappen het’, luidde het antwoord toen ik het probleem bij de ziekenhuisbesturen aankaartte. Maar in de praktijk veranderde er niks.

De frustratie van onze huisartsen liep zo hoog op, dat we serieuze plannen hadden om met onze posten, gevestigd bij de ziekenhuizen, naar een andere plek te verhuizen. Toen kwamen de besturen ineens wél in beweging. Als zich nu een patiënt op een van onze spoedposten meldt met een probleem waarvoor hij onder behande­ling is bij een specialist, kunnen we de vraag gelijk doorzetten naar het ziekenhuis.

Ook kunnen dergelijke patiënten het ziekenhuis direct bellen voor overleg. Dat bespaart kostbare tijd. Want elke onnodige triage op de post betekent 10 verspilde minuten die we niet aan huisartsen­spoedzorg kunnen besteden.”

‘Door de marktwerking zijn we in een administratieve loopgravenoorlog beland’

En de overige zorgaanbieders?

“Na de ziekenhuizen ben ik naar de ggz gegaan. In onze regio hebben we te maken met een heel grote ggz-instelling, met veel managementlagen. Ook dat schoot in eerste instantie niet op. Gelukkig stonden de psychiaters en SPV-ers van de crisisdienst open voor een gesprek. Met hen hebben we goede werkafspraken kunnen maken, zodat de huisarts op de post niet standaard een eerste behoordeling hoeft te doen, maar effectiever kan doorverwijzen naar de crisisdienst.

De volgende stap is om iets te gaan regelen over acute thuiszorg in de regio. Helaas blijkt dat in het huidige samenspel tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieders heel lastig. Sowieso is het natuurlijk niet handig dat we in elke zorgsector en met elke zorgaanbieder weer van nul af aan moeten beginnen. Maar ja, ook dat is het gevolg van marktwerking: het veld moet het zelf maar uitvogelen.”

Beeld Ernie Enkelaar | Derk Runhaar

Even terug in de tijd. In het voorjaar van 2022 roept het Zorginstituut iedereen in Nederland op om mee te denken over de toekomst van de zorg. ‘Als we niets doen, loopt de zorg volledig vast’, luidt de boodschap van de bewustwordings­campagne ‘De zorg van morgen’. Die wordt kracht bijgezet door een korte film met Derk Runhaar in de hoofdrol.

Hierin schetst hij hoe de zorg er in 2040 uitziet als er geen scherpe keuzes worden gemaakt. Het toekomstbeeld dat hij neerzet is gitzwart: over 15 jaar is er een enorm personeelstekort in de zorg. En de mensen die er nog wel werken, zijn veelal druk met wensdiagnostiek voor rijke burgers. Voor een groeiende groep kwetsbare patiënten is te weinig of zelfs helemaal geen zorg meer beschikbaar.

Niet bepaald een hoopvolle boodschap.

“Die film was natuurlijk bedoeld om mensen wakker te schudden. Maar in de kern is mijn overtuiging nog steeds dezelfde. Vanuit het streven om de zorg betaalbaar te houden, komen zorgverzekeraars met steeds gedetailleerder voorschriften en eisen. Tegelijkertijd doen zorgaanbieders er alles aan om zo efficiënt mogelijk te werken en de beschikbare budgetten niet te overschrijden. Uit naam van marktwerking zijn we zo in een administratieve loopgravenoorlog beland, terwijl de overheid amper nog instrumenten heeft om bij te sturen. Het effect is in de hele zorg hetzelfde: mensen met lichte, rendabele klachten krijgen snel hulp, terwijl patiënten met ernstige aandoeningen op – vaak ellenlange – wachtlijsten komen.”

Intussen is iedereen wel van dat probleem doordrongen, toch?

“Ja, maar bij het zoeken naar oplossingen focussen politici en beleidsmakers op de verkeerde dingen. Weet je, ze hebben de mond vol over ‘het ontlasten’ van huisartsen. Dan gaat het meestal over hoe mensen met lichte klachten bij ons kunnen worden weggehouden. Maar die zijn het probleem helemaal niet. De grootste obstakels in ons dagelijks werk zijn zogezegd de wachtlijsten voor patiënten met ernstige klachten. Zij kunnen niet op de juiste plek terecht en als huisartsen kunnen wij ze niet goed helpen. Dáár moeten we iets aan doen.”

Dat het huidige systeem de zorg onderaan de streep alleen maar duurder maakt, vindt Runhaar het meest wrange. “Sturen op kosten is een doodlopende weg. Het creëert een vicieuze cirkel: bij gebrek aan noodzakelijke zorg kloppen patiënten bij de spoed aan. Met als gevolg dat de kosten nog verder oplopen. Want alles wat je niet regulier oplost, wordt uiteindelijk dure noodhulp. Zo zakken we steeds dieper weg in het moeras.”

Beeld Ernie Enkelaar | Derk Runhaar

Volgens de huisarts gaat het aan de basis al fout. “Het uitgangspunt van het huidige systeem is: hoe kunnen we zoveel mogelijk zorg verlenen voor zo min mogelijk geld? Het loont dus om volume te draaien. Maar daarmee gaan we voorbij aan de vraag of we ook de goede dingen doen. Bereiken we op deze manier wel de grootst mogelijke gezondheidswinst? Dát is immers het doel van de zorg.”

Als je focust op effectiviteit in plaats van op efficiëntie, ben je op de lange termijn goedkoper uit, betoogt hij. “Het betekent immers dat je vaker nee zegt tegen zinloze diagnostiek en behandelingen, en dat je complexe klachten niet onnodig erger – en dus duurder – laat worden. Bij het bieden van passende zorg spelen huisartsen een sleutel­rol. Vandaar mijn oproep om de eerstelijnszorg de komende jaren verder te versterken.”

Hoe ziet dit er in de praktijk uit?

“Sterke zorg bouw je lokaal. Als het aan mij ligt, heeft elke wijk in de toekomst – naast een eigen huisarts – ook een eigen wijkverpleegkundige en een eigen maatschappelijk werker. Gezamen­lijk dragen ze zorg voor een vaste patiëntengroep. Zo heb je in de eerste lijn betrokken zorgverleners als poortwachters voor de cure, de care én het sociale domein.

Burgers met een hulpvraag kunnen snel terecht en dankzij de korte lijntjes tussen professionals krijgen mensen de best passende zorg. Zo’n aanpak voorkomt medicalisering en houdt de specialistische zorg beschikbaar voor wie die echt nodig heeft. Met als gevolg dat alle zorgaanbieders verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen patiëntenpopulatie. Daarvoor moet de politiek dan wel scherpe keuzes durven maken.”

Welke keuzes dan?

“Ik zou willen dat politici de regie weer naar zich toetrekken en in overleg met zorgverleners knopen doorhakken over hoe we onze zorgeuro’s zo effectief mogelijk – dus met zo’n groot moge­lijke gezondheidswinst – kunnen besteden. Vervolgens is het aan hen en aan zorgverzeke­raars om de benodigde randvoorwaarden te creëren. Bijvoorbeeld door het voor huisartsen aantrekkelijker te maken om zich in een eigen praktijk te vestigen, en door continuïteit van zorg door een vaste huisarts financieel te belonen.

Verder zou er een regionale verplichting moetenkomen voor zorgaanbieders om 24/7 spoedzorg voor hun eigen patiëntengroep te regelen. Een verplichting die verder gaat dan de telefoon aannemen en naar de huisartsenpost verwijzen. Oók voor zelfstandige behandel­centra. Zodat wij als huisartsen – binnen en buiten kantooruren – weer de zorg kunnen verlenen waar we het beste in zijn.”

Curriculum vitae

Derk Runhaar (1979)

Geboren in Tilburg

1998-2010 geneeskunde, Universiteit van Amsterdam
2010-2013 huisartsgeneeskunde, Universiteit van Amsterdam
2013-heden waarnemend huisarts huisartsenspoedposten Zaandam en Purmerend
2013-heden dagwaarneming Zaanstreek
2016-2021 praktijkhoudend huisarts Oostzaan
2019-heden lid Crisisteam Huisartsenzorg Zaanstreek Waterland (HZW)
2021-2024 transmuraal coördinator HZW
2022-heden medisch manager huisartsenspoedpost (HZW)
2024- heden ambassadeur Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
2025-heden vertegenwoordiger huisartsen ROAZ-bestuur (ROAZ NH-FL)

Delen