Schmitz versus Snijders: humor
duocolumn / Roderick Schmitz en Heleen Snijders bespreken relevante zorgthema’s, tegenstellingen én taboes

Wij waren erbij Heleen,
Het met stip best bezochte onderdeel op de chirurgendagen dit jaar: de sessie ‘Grensoverschrijdend gedrag in de heelkunde, het hellende (snij)vlak’.
Niet voor niets, want uit een enquête van Medisch Contact bleek eerder dat meer dan 50 procent van de artsen en geneeskundestudenten zich ooit eens slachtoffer voelde, en dat bij meer dan een derde van deze antisociale incidenten een chirurg de veroorzaker was.
De schade is ontegenzeggelijk groot, waarbij het goed is om je te realiseren dat één rotte appel vele slachtoffers maakt. Een zerotolerancebeleid is zeer wenselijk, maar we weten maar al te goed dat deze procedures veelal slepend en energievretend zijn.
‘De heelkunde gaat ook over humor en werkplezier’
Een volle zaal dus, met zo te horen geen rotte appels, maar met sociaalsensitieve en reflectieve professionals die vooral de schuld bij zichzelf proberen te zoeken en voornemens zijn nooit meer buiten kantooruren een appje naar de a(n)ios te sturen. Of van de tien grappen er vijf te skippen, omdat die mogelijk als grensoverschrijdend zouden kunnen worden beoordeeld: better to be on the safe side, than living on the edge.
Dat zou jammer zijn, want de heelkunde gaat ook over humor en werkplezier. Gewoon die grappen maken dus, zou ik zeggen, maar je dan ook laten aanspreken als iemand zich daaraan stoort. Pas dan werk je aan een cultuur waarin iedereen veilig kan werken én het naar zijn zin heeft.

Beste Roderick,
Ik zou willen dat we met het verwijderen van een paar zogenaamde rotte appels het probleem zouden kunnen oplossen. Maar het aanpakken van grensoverschrijdend gedrag lijkt een stuk complexer.
Het gaat ook om de cultuur waarin dit gedrag onopgemerkt blijft of zelfs genormaliseerd wordt. Bovendien is elkaar aanspreken over ongewenst gedrag veel lastiger dan jij beweert, vooral in een omgeving waar afhankelijkheden, persoonlijke belangen en verhoudingen in het spel zijn.
Je vraagt je af: mogen we nog wel een beetje lachen? Natuurlijk, humor is de smeerolie van de heelkunde. Maar de vraag is: voor wie is dat lachen eigenlijk leuk?
‘De vraag is: voor wie is dat lachen eigenlijk leuk?’
Gewoon grappen maken en wachten tot iemand je erop aanspreekt, lijkt me een te passieve benadering van het probleem. Vooral omdat je je waarschijnlijk minder bewust bent van het ongemak dan degenen die het daadwerkelijk ervaren.
De mens lacht om vele redenen. Naast plezier kan humor helaas ook dienen om gevoelens van superioriteit te tonen of ongemakkelijke onderwerpen te verbergen. Het kan een schild zijn: ‘Ik lach erom, dus je kunt me niet aanvallen.’ Wanneer humor een eerlijke discussie verstikt omdat alles weggelachen wordt, gaat het niet meer om plezier maar om macht of onmacht.
Mijn advies: vraag mensen met minder aanzien dan jij om hun mening. Zij kunnen je helpen eventuele blinde vlekken te herkennen. En als een grap dan ongepast blijkt, laat ’m achterwege. Het is dan voor de een slechts een paar grappen minder, maar het draagt voor de ander bij aan een cultuur waarin hij of zij zich veilig en gerespecteerd voelt. Dat is toch niet zoveel gevraagd?



