Thuisbevalling
dilemma / Filosoof Lieke van der Scheer en specialist gezondheidsrecht Annemarie Smilde buigen zich over een casus.
Een vrouw wil per se thuis bevallen van een baby in stuitligging. Wat moet de verloskundige doen?
Een vrouw is 36 weken zwanger van haar tweede kind. Tijdens haar eerste bevalling werd ze tijdens de uitdrijving overgedragen naar het ziekenhuis, waar een vacuümextractie met een knip werd verricht. Tijdens een liggingsecho blijkt deze tweede baby onverwacht in stuitligging te liggen. De verloskundige verwijst haar cliënt naar het ziekenhuis voor een poging de baby te draaien. Die wordt de volgende dag uitgevoerd door de dienstdoende gynaecoloog, maar is helaas niet succesvol. De gynaecoloog bespreekt met de zwangere vrouw dat de baby in stuitligging geboren zal worden, en dat ze de keus heeft tussen een keizersnede en een vaginale bevalling met hoogstwaarschijnlijk weer een knip.
Traumatisch
De vrouw geeft aan dat ze de vorige bevalling als traumatisch heeft ervaren. Ze vertelt dat ze destijds geen toestemming heeft gegeven voor de knip, en dat ze daardoor geen vertrouwen meer heeft in het ziekenhuis. Ze had zich voorgenomen deze keer thuis te bevallen, en ze wil heel graag vaginaal bevallen. Nu er sprake van een stuitligging is, is ze wel bereid in het ziekenhuis te bevallen, maar alleen als haar eigen verloskundige de baring mag begeleiden, en als ze de toezegging krijgt dat er niet ‘standaard’ geknipt gaat worden.
De gynaecoloog vertelt dat haar verloskundige niet bevoegd is om stuitbevallingen te begeleiden en dat zij dus alleen welkom is bij de baring in een ondersteunende rol. De gynaecoloog van dienst zal de bevalling begeleiden en omdat het een stuitligging betreft, is een knip helaas onvermijdelijk.
De vrouw geeft aan dat ze in dat geval niet in het ziekenhuis wil bevallen, en belt haar verloskundige met de mededeling dat het een thuisbevalling wordt, en het verzoek om haar daarbij terzijde te staan.
Wat moet de verloskundige doen?

“In Nederland heerst, misschien meer dan in andere westerse landen, de opvatting dat zwangerschap en bevalling natuurlijke fenomenen zijn. Er bestaat dan ook al lang een traditie van thuisbevallingen (en inmiddels ook bevallingen in geboortecentra en poliklinieken) onder begeleiding van een eerstelijnsverloskundige. Deze observeert, luistert, steunt, moedigt aan, diagnosticeert (of monitort) – en grijpt pas in bij een probleem. Als zwangere en kind gezond zijn en blijven, hoeft er helemaal niet ingegrepen te worden. Het ideaal is dat een vrouw ongestoord kan bevallen.
Een bevalling brengt echter ook risico’s met zich mee. Tijdens en na de geboorte kunnen zwangere en kind altijd, en vooral acuut onvoorspelbaar, in problemen komen. Veel van onze geboortezorg is erop gericht die risico’s zoveel mogelijk te verkleinen. Onder andere door een zwangere met medische indicatie, hetgeen veelal een groter risico op problemen inhoudt, preventief in het ziekenhuis te laten bevallen.
Deze twee denkwijzen kunnen botsen. Het lijkt logisch om risico’s zo klein mogelijk te houden en ‘dus’ voor de medische weg te kiezen. Medicalisering betekent echter ook metingen en interventies verrichten uit voorzorg, die het baarproces kunnen verstoren.
Gehoord voelen
Uit onderzoek van gynaecoloog dr. Martine Hollander blijkt dat veel vrouwen hun vertrouwen verloren in medische professionals in het ziekenhuis omdat ze zich niet gehoord voelden. Dat is een belangrijke reden waarom ze zich min of meer gedwongen voelen om bijvoorbeeld thuis te bevallen.
De vrouw in deze casus lijkt me op zoek naar een combinatie van de twee denkwijzen. Liefst bevallen zonder ingrijpen, in eigen regie, samen met een vertrouwde verloskundige, maar wel gecombineerd met medische zekerheid. De stuitligging vergroot immers enigszins het risico voor haar baby.
Haar houding sluit aan bij het ideaal dat er gezocht moet worden naar de meest veilige oplossing waar een zwangere wél mee instemt. Dat kan bereikt worden als haar verloskundige (in het aannemelijke geval dat zij zich niet bekwaam acht om de vaginale bevalling thuis te begeleiden) een ander ziekenhuis kan vinden waar zij de bevalling wél kan begeleiden, of een collega kan vinden die zich wél bekwaam acht een vaginale stuitbevalling te begeleiden.
In ieder geval moet duidelijk zijn dat de vrouw wel degelijk iets te kiezen heeft en dat goede communicatie voorwaarde is voor goede zorg, of eigenlijk al goede zorg ís.”

“Verloskundigen en gynaecologen moeten zich houden aan de Leidraad ‘Verloskundige zorg buiten de richtlijnen‘ (van de KNOV en NVOG) als vrouwen minder zorg wensen in afwijking van een beroepsnorm (richtlijn). Het volgen van de Leidraad betekent dat verloskundigen en gynaecologen aan hun zorgplicht voldoen – ook al verlenen zij niet de zorg die volgens de geldende richtlijn is aangewezen. Daarmee geldt de Leidraad als beroepsnorm in plaats van de gebruikelijke richtlijn.
De Leidraad geeft aan welke stappen de (klinische) verloskundigen of gynaecologen moeten zetten, waarbij zorgvuldige communicatie met de vrouw de rode draad is. Ook beschrijft de Leidraad hoe verloskundigen en gynaecologen invulling moeten geven aan de informatieplicht, shared decision making, informed consent en de dossiervoering.
In deze casus staat de verloskundige volgens de Leidraad eerst met de vrouw stil bij haar wensen. Daarna schetst de verloskundige aan de vrouw een duidelijk beeld van wat een thuisbevalling inhoudt, met benoeming van de daaraan verbonden risico’s.
Gesprek
In de volgende stap verkent de verloskundige met de betrokken gynaecoloog de mogelijkheden om bij een baring onder zijn begeleiding rekening te houden met de wensen van de vrouw. Dit gesprek voert de verloskundige in aanwezigheid van de vrouw, als deze hiermee kan instemmen.
Blijft de vrouw erbij dat in geval van een ziekenhuisbevalling de begeleiding moet plaatsvinden door de eerstelijns verloskundige (met afspraken over het zetten van een knip), dan zal de verloskundige ook deze optie met de gynaecoloog moeten bespreken. In dit verband is onder meer de invulling van de superviserende rol van de gynaecoloog van belang. Ook moet de verloskundige nagaan of zij zich bekwaam voelt om de baring te begeleiden. Zo niet, dan is de vraag of vervanging door een eerstelijns collega-verloskundige of een klinisch verloskundige mogelijk is, uiteraard met instemming van de vrouw en de gynaecoloog.
Komen de verloskundige, gynaecoloog met de vrouw tot afspraken over een baring in het ziekenhuis, dan leggen zij deze afspraken in detail vast in hun dossiers.
Risico’s beperken
Lukt het niet om overeenstemming te bereiken over de voorwaarden voor een ziekenhuisbevalling, dan moet de verloskundige de in de Leidraad beschreven stappen zetten om de risico’s van een eerstelijns bevalling zoveel mogelijk te beperken. Zij mag de vervanging door een collega voorstellen. Stemt de vrouw hier niet mee in, dan moet zij haar zorg blijven verlenen. Ook in geval van opzegging van de behandelingsovereenkomst, gesteld dat hiervoor een wettelijk vereiste gewichtige reden is, moet de verloskundige zorg blijven verlenen zolang een andere verloskundige deze niet heeft overgenomen:.
<< De KNMG-richtlijn Niet aangaan en beëindiging van een behandelingsovereenkomst is hier van toepassing. Deze bevatten zorgvuldigheidseisen bij een opzegging. Zie ook verwijzing naar deze richtlijn in de Leidraad (2015). >>
Bij een thuisbevalling hoeft de verloskundige overigens niet te voldoen aan de bevoegdheidseisen die de Wet BIG stelt aan voorbehouden handelingen, zoals de begeleiding van een bevalling.
Er is in de gegeven omstandigheden namelijk sprake van een noodsituatie, waarop de regeling van de voorbehouden handelingen niet van toepassing is. Zie artikel 35 lid 1 Wet BIG, en artikel 2.17 van de KNOV-Beroepscode (2009) voor de uitwerking van de zorgplicht in deze situatie.
De verloskundigen en gynaecologen, hebben bij een klacht, claim of onderzoek door de Inspectie ‘niets te vrezen’, als zij met hun dossiervoering kunnen aantonen volgens de Leidraad te hebben gehandeld. Dit neemt niet weg dat het verlenen van minder zorg een grote impact heeft, gezien de risico’s voor vrouw en kind.”
* Volgens artikel 35 a en artikel 36 Wet BIG is een verloskundige alleen zelfstandig bevoegd tot het verrichten van voorbehouden handelingen, als zij hiertoe bekwaam is én de handeling behoort tot het deskundigheidsgebied van een verloskundige. Het deskundigheidsgebied van verloskundigen beperkt zich tot laag- en midrisico-vrouwen. De begeleiding van een stuitbevalling is volgens de multidisciplinaire richtlijn een hoog-risicosituatie.
Wilt u een dilemma aan dit panel voorleggen? Stuur dan een mail naar redactie@artsenauto.nl o.v.v. ‘Dilemma’. Wij nemen contact met u op.



