Wat de zorg kan leren van dierenpark-directeur Alex van Hooff

buiten de bubbel / Dierenparkdirecteur Alex van Hooff

Met welke ervaringen uit andere branches kunnen zorgprofessionals en beleidsmakers hun voordeel doen? Deze keer vragen we dat Alex van Hooff, sinds 2004 directeur van dierenpark en familiebedrijf Koninklijke Burgers’ Zoo in Arnhem.

Beeld Marcel Bakker | Alex van Hooff

1) Zonder natuur geen mens

“Ik krijg regelmatig de vraag of dierenparken nog wel van deze tijd zijn. Mijn antwoord is: nu misschien wel meer dan ooit. Iedereen weet hoe slecht het gaat met de natuur en het klimaat. Ik denk dat dierenparken een belangrijke rol spelen in het overbrengen van kennis en kunde hier­over. We willen dat onze bezoekers zich verbazen en verwonderen over hoe bijzonder de natuur is. En ze bewust maken van hoezeer wij die belasten.

Het is heel simpel: de natuur heeft ons niet nodig om te floreren. Integendeel, waar mensen komen, staat de natuur onder druk. Maar andersom kunnen wij zonder de natuur niet – gezond – leven. Gelukkig dragen ook steeds meer zorgprofessionals deze boodschap uit.”

2) Betrokkenheid creëert loyaliteit

“Ik ben oprecht geïnteresseerd in de mensen om me heen. Ik wil altijd weten hoe het met medewerkers gaat, ook thuis, en wat voor ideeën ze hebben. Mijn vrouw Bertine en ik – zij maakt ook deel uit van de directie – kennen het overgrote deel van onze 300 medewerkers en 200 vrijwilligers. In sollicitatieprocedures sluiten we zo mogelijk aan bij het tweede gesprek. En als het erg druk is in ons park, springen we zelf bij.”


‘Mijn vrouw Bertine en ik kennen het overgrote deel van onze 300 medewerkers en 200 vrijwilligers’


“Onze betrokkenheid vergroot de loyaliteit, is mijn ervaring. Medewerkers weten voor wie ze werken en ze voelen zich gezien en gehoord. Hun toewijding wordt ook gevoed door bedrijfs­trots. Aan nieuwe medewerkers vertel ik over het ontstaan van ons park. Dat mijn overgrootvader Johan in 1913 met Burgers’ Zoo begon. Dat we tot corona in 107 jaar nooit één dag dicht waren geweest, zelfs niet tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar dat we tijdens de pandemie 288 dagen moesten sluiten. Dat we ons op alle mogelijke manieren inzetten om de natuur wereldwijd te beschermen. Het maakt medewerkers trots en zorgt ervoor dat ze hier graag werken.

3) Durf afscheid te nemen

“Innovatie zit in het DNA van ons familiebedrijf. We vernieuwen constant, wat mij betreft een voorwaarde voor continuïteit. Als je een parkplattegrond van 50 jaar geleden bekijkt, herken je daar weinig meer van terug. Ik hoop dat mijn opvolgers dat over 50 jaar óók weer kunnen zeggen. Want dat betekent dan dat we nieuwe kennis en inzichten goed hebben weten te vertalen naar de praktijk. Ook als dat tot pijnlijke keuzes leidt.”


‘We vernieuwen constant, wat mij betreft een voorwaarde voor continuïteit’


“Zo hebben we een aantal jaar geleden afscheid genomen van de orang-oetans. Een prachtige diersoort, maar met wat we nu over hen weten, konden we ze niet meer de huisvesting geven die ze verdienen. Verder geldt voor elk nieuwbouwproject in ons park: als we iets willen toevoegen, moet er eerst iets uit. Daarbij is niets heilig. Zo dwingen we onszelf om kritisch en scherp te blijven en steeds met onze tijd mee te gaan.”

4) Hou de deur altijd op een kier

“Decennialang was het voor ons uit den boze om dieren te trainen. Dat paste immers niet in onze visie van de natuurlijke habitat. Totdat er een paar jaar geleden een nieuwe parkmanager bij ons kwam, verantwoordelijk voor al onze dieren en planten. ‘Om de gezondheid van de zeekoeien in de gaten te houden en ze zo nodig medicijnen te geven, moeten we ze van dicht­bij kunnen bekijken’, zei hij. ‘Dat lukt alleen als we ze trainen.’

Bewijs het maar, was mijn reactie. Zijn collega’s en ik keken argwanend toe, maar hij kreeg gelijk: het welzijn van de dieren verbeterde zienderogen. Had ik meteen nee gezegd, dan hadden we dat nooit ontdekt.”

Over Alex van Hooff

Alex van Hooff (1971) groeide op direct naast Koninklijke Burgers’ Zoo, het dierenpark dat zijn overgrootvader in 1913 oprichtte en waarvan zijn ouders directeur waren. Hij studeerde internationale economie in Rotterdam en werkte een aantal jaar als beleggingsadviseur, voor hij eind jaren 90 samen met zijn vrouw Bertine in het familiebedrijf stapte. Sinds 2004 is hij daar directeur.

Afgelopen juni nam Burgers’ Zoo dierenpark GaiaZOOin Kerkrade over. Daarnaast zit Van Hooff in het bestuur van verschillende stichtingen, waaronder Future For Nature en de International Tropical Conservation Foundation.

5) Koester je vrijwilligers

“Niets moeilijker dan menselijk gedrag veranderen. Dat geldt voor bijvoorbeeld leefstijl net zozeer als voor duurzaamheid. Wat we in al die jaren natuureducatie hebben geleerd, is dat alleen informatiebordjes of folders niet genoeg zijn. Persoonlijk contact is de beste manier om mensen te informeren en te betrekken.”


‘Niets moeilijker dan menselijk gedrag veranderen’


“Onze ruim 200 vrijwilligers zetten zich daar dagelijks voor in. Zij geven rondleidingen en bezoeken scholen. Maar ze lopen ook gewoon in het park rond om bezoekers spontaan uitleg te geven en ze op bijzondere dingen te wijzen. Daarmee zijn ze voor ons goud waard. Dat vertaalt zich naar hoe we met ze omgaan en hoe serieus we ze nemen. Zo krijgen ze een professionele opleiding van onze eigen medewerkers en volgen ze maandelijks bijscholing. Ook organiseren we allerlei sociale activiteiten voor ze. Dat werkt: inmiddels hebben we een wachtlijst van ruim 100 mensen.”

Beeld Marcel Bakker | Alex van Hooff

6) Betrek je omgeving

“Eind jaren 80 had mijn vader goede contacten met Maarten Bijleveld van Lexmond, eigenaar van vlindertuin Papilioramain Zwitserland en een van de oprichters van de Nederlandse tak van het Wereld Natuur Fonds. ‘Eigenlijk gek dat we anderen over natuurbescherming vertellen, maar daar zelf elders in de wereld niet aan bijdragen’, zeiden ze tegen elkaar. Ze hebben toen samen een stukje regenwoud in Belize gekocht, in Midden-Amerika, inmiddels zeven keer zo groot als De Hoge Veluwe. De afgelopen decennia zijn in de wijde omgeving alle wouden gekapt om akkers aan te leggen. Des te belangrijker is het dat wij de resterende dieren en hun leefomgeving daar beschermen.”


‘Gedragsverandering kun je alleen sámen teweegbrengen’


“Je kunt je afvragen of dit geen druppel op de gloeiende plaat is. Maar ik geloof echt dat je met lokale projecten een verschil kunt maken. Vooral door, behalve op dieren, óók op mensen te focussen. Want als je de omgeving niet betrekt, kun je niets wezenlijks veranderen.

Een voorbeeld. Op het Afrikaanse continent leefden vroeger wel 500.000 wilde honden. Inmiddels zijn dat er, onder andere door illegale stroperij, minder dan 10.000. Natuurbeschermers in Zimbabwe zijn daarover met de lokale bevolking in gesprek gegaan. Er is geïnvesteerd in zorg en onderwijs, en ze hebben bewoners geholpen om alternatieve inkomstenbronnen te ontwikkelen. Daardoor gaat het nu beter met hen én met de wilde honden aldaar. Conclusie: gedragsverandering kun je alleen sámen teweegbrengen.”

7) Verplaats je in de ander

“In 2020 werd Burgers’ Zoo uitgeroepen tot klantvriendelijkste leisurebedrijf van Nederland. Zo’n prijs is natuurlijk leuk, maar zeker geen doel op zich. Die is het resultaat van onze bedrijfsfilosofie. Bij alles wat doen vragen we ons af: hoe zou ik zelf behandeld willen worden? Ik vind het bijvoorbeeld enorm vervelend als ik naar een bedrijf bel en een onpersoon­lijk antwoord krijg. Daarom hebben we ervoor gekozen om niet met een call center te werken, maar alle telefoontjes zelf aan te nemen. Niemand houdt van rommel, dus zorgen we ervoor dat ons park altijd schoon is. En al onze communicatie is in drie talen: Nederlands, Duits en Engels.”


‘Bij alles wat doen vragen we ons af: hoe zou ik zelf behandeld willen worden?’


“Over taal gesproken: managementjargon is bij ons uit den boze. Ook in onderlinge e-mails of notities. Als ik te veel blah blah lees of hoor, spreek ik medewerkers daar direct op aan. Onderaan de streep gaat het erom dat we nooit vergeten hoe spannend en bijzonder het voor veel mensen is om ons park te bezoeken. We doen er dus alles aan om die ervaring zo fantastisch mogelijk te maken. Daar zie ik ook een directe lijn met zorg en welzijn. Stel jezelf iedere dag de vraag: als ik hier zelf patiënt was, hoe zou ik me dan voelen?”

Met welke ervaringen uit andere branches kunnen zorgprofessionals en beleidsmakers in de zorg hun voordeel doen? In de serie Buiten de Bubbel vragen we dat aan kopstukken uit verschillende sectoren.

Delen