Favoriete pil: Never split the difference

Beeld De Beeldredaktie/Marco Okhuizen

Gynaecoloog Fedde Scheele (Den Bosch, 1960) is decaan van het ACTA (Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam). Zijn favoriete pil: Never split the difference. Negotiating as if your life depended on it van de FBI-onderhandelaar Chris Voss (en ghostwriter Tahl Raz).

“Bij een boek van een FBI-onderhandelaar verwacht je verhalen over terroristen en gewapende gijzelnemers, en die krijg je ook”, vertelt gynaecoloog Fedde Scheele. “Maar wat mij vooral trof, is hoe universeel bruikbaar de aanpak van Chris Voss is. Hij laat zien hoe je met kalmte, empathie en vragen contact maakt met mensen vol wantrouwen. Of het nu gaat om losgeldonderhandelingen of andere levensbedreigende situaties: Voss gebruikt geen druk, maar aandacht. Die benadering is verrassend toepasbaar in de spreekkamer.”

‘Zijn benadering is verrassend toepasbaar in de spreekkamer’

Chris Voss ontwikkelde zijn onderhandelings­methode in situaties waarin mislukking levens kon kosten. Logica werkt zelden bij hoogoplopende emoties. Zijn aanpak draait om luisteren, spiegelen, stiltes laten vallen en het benoemen van emoties (‘labeling’).

Kalibrerende vragen

Een belangrijk instrument zijn zogeheten ‘kalibrerende vragen’: open, niet-bedreigende vragen die de ander tot nadenken aanzetten, zoals: ‘Hoe zie je dat?’ of ‘Wat is voor jou redelijk?’ De term doelt op het afstemmen van het gesprek, zoals je een meetinstrument kalibreert.

Angel

Die aanpak paste Scheele jarenlang toe als arts en opleider, en hij ziet nog altijd hoe relevant die is in de dagelijkse zorgpraktijk. “Als een patiënt zich niet gehoord voelt, is er vaak geen beweging meer mogelijk. Dan helpt het niet om gelijk te hebben, je moet eerst de angel eruit halen.”

Door Voss’ technieken toe te passen, ontstaat ontspanning en openheid. “En dan vertelt de patiënt ineens dat ene onverwachte detail dat alles verandert — een ‘zwarte zwaan’, zoals Voss dat noemt: iets waarvan je het bestaan niet kende, maar dat alles kantelt zodra het boven tafel komt.”

Sfeer

Als gynaecoloog zag Scheele vaak jonge arts-assistenten in conflict komen met patiënten. “Ze kwamen met evidence-based argumenten, maar de patiënt voelde zich niet serieus genomen. Ik liet ze dan oefenen met kalibrerende vragen als: ‘Wat maakt dat u zich zo boos voelt?’ of: ‘Hoe had u dit anders gewild?’ De sfeer veranderde daardoor meteen.”

Ook in consulten paste hij het toe: “Een gefrustreerde patiënt kalmeert vaak al als je zegt: ‘Ik zie dat dit u echt raakt.’ Daarna ontstaat ruimte voor gezamenlijke besluitvorming.”

De principes uit het boek gebruikt hij ook in onderwijs en bestuurlijk overleg. “Als arts ben je gewend om te sturen, maar Voss laat zien dat je soms verder komt door los te laten. Zijn boek is geen handleiding om te winnen, maar om verbinding tot stand te brengen. En precies dat maakt het van grote waarde.”

Delen