Onverwachte bevinding

onvergetelijk / 'In totale verwarring verliet ik de kamer'

Iedere zorgprofessional heeft wel een patiënt die hij of zij nooit meer vergeet. Zo ook Chris de Wolf (67, arts Public Health).

Beeld Marcel Leuning

Ik zat in het laatste jaar van mijn opleiding geneeskunde aan de VU. Tijdens mijn coschap gynaecologie in Haarlem, in 1988, kreeg ik de opdracht een oudere patiënte op te nemen die was verwezen vanwege een uterusprolaps. Zoals gebruikelijk voerde ik als coassistent een volledig lichamelijk onderzoek uit, dat later gecontroleerd zou worden door de arts-assistent interne geneeskunde.

Bij het onderzoek voelde ik een klein knob­beltje in haar linkerborst. Ik noteerde deze bevinding zorgvuldig in mijn verslagen en meldde het ook mondeling aan de arts-assistent. Zijn reactie was geruststellend: waarschijnlijk ging het om een cyste. Daarmee leek de zaak afgedaan.

De volgende dag was ik aanwezig op de OK, waar de patiënte geopereerd zou worden aan haar verzakking. Ze was al onder narcose toen ik opnieuw aan het knobbeltje dacht. Ik besloot het alsnog aan de gynaecoloog te melden. Hij onderzocht daarop zelf de linkerborst en concludeerde dat het toch om een verdachte afwijking ging. Vervolgens werd aanvullend onderzoek ingezet.

Enkele dagen later kwam de gynaecoloog naar mij toe. Er bleek inderdaad sprake van een kwaadaardige tumor. Hij complimenteerde mij met mijn opmerkzaamheid: door een toevallige bevinding was een mammacarcinoom in een vroeg stadium ontdekt. Ik herinner me nog goed mijn trots.

‘Ik verwachtte dankbaarheid of opluchting, maar in plaats daarvan kreeg ik een scherpe terechtwijzing’

Met dat gevoel van voldoening liep ik enkele dagen later haar kamer binnen. Ik verwachtte dankbaarheid of opluchting, maar in plaats daarvan kreeg ik een scherpe terechtwijzing. Ze was gekomen voor haar verzakking, en nu was ze plotseling ‘kankerpatiënt’. Als ze vooraf had geweten wat de gevolgen van verder onderzoek zouden zijn, had ze daar nooit toestemming voor gegeven. Ze zei zelfs dat zij liever aan de tumor was gestorven. In totale verwarring verliet ik de kamer.

Dat moment heeft diepe indruk op mij gemaakt. Voor het eerst besefte ik dat een medische diagnose, hoe correct of levensreddend ook, niet altijd als een zegen wordt ervaren door de patiënt. Goede bedoelingen en medisch handelen vallen niet automatisch samen met de beleving, wensen en autonomie van degene tegenover je.

In de bijna veertig jaar daarna heb ik internationaal gewerkt op het gebied van borstkankerscreening. Voor veel vrouwen is deelname aan screening vanzelfsprekend, maar de mogelijke uitkomst veel minder. Ondanks alle ervaring voel ik nog altijd spanning als een diagnose borstkanker wordt gesteld. Misschien juist omdat ik mij nog zo goed herinner hoe ingrijpend één onverwachte bevinding een mensenleven volledig kan veranderen.

Delen