Veilig kunnen falen

studeren / faalangst

Perfectionisme, competitie en ongelijkwaardige verhoudingen. Ze werken faalangst onder geneeskundestudenten in de hand. Dat staat het leren in de weg. “Ik wilde geen domme vragen stellen.”

“Ik denk niet dat specialisten je er echt op afrekenen als je iets fout doet. Maar je bent als co wel bang dat ze je als sukkel zien, of erachter komen dat je eigenlijk niks kunt. Tijdens een overdracht bijvoorbeeld, waar alle artsen en aios bij zijn, hoop ik altijd maar dat specialisten me geen vraag stellen.”

Aan het woord is geneeskundestudent Emma (24, echte naam bij de redactie bekend), die eind vorig jaar haar laatste coschap liep. Als haar gevraagd wordt of perfectionisme haar en haar studiegenoten dwarszit, knikt ze meteen. Volgens haar moeten coassistenten zich in allerlei bochten wringen om vooral niet als sukkel gezien te worden.

Als je al niet perfectionistisch was, word je het als co vanzelf van. “Ik stelde weinig vragen. Dat durfde ik gewoon niet. Tijdens belangrijke besprekingen hield ik liever helemaal mijn mond. Als ik dingen niet snapte, zocht ik ze later wel op. Verder bereidde ik me zo goed mogelijk voor, voor het geval een specialist me toch aansprak. In de hoop dan iets zinnigs te kunnen zeggen.”

Virus

Plastisch chirurg Chantal Mouës (50) van het Frisius MC (voorheen Medisch Centrum Leeuwarden) riep begin dit jaar in een column op tot meer ruimte voor geneeskundestudenten om te kunnen falen. ‘Want als we falen niet toelaten in het werk, zal de coassistent de indruk krijgen dat werken in het ziekenhuis alleen voor de onfeilbaren is’, schreef ze. Haar column maakte veel los, binnen het ziekenhuis en daarbuiten. 

“Ik stelde weinig vragen. Dat durfde ik gewoon niet”

“De heersende norm is dat je als zorgprofessional geen fouten mag maken”, zegt Mouës. “We lijden aan collectief perfectionisme, dat we als een virus doorgeven aan onze studenten. Dat remt hen in het leren. Want als je bang bent dat een arts je afrekent op een ‘domme’ vraag of op een fout, temt dat je nieuwsgierigheid en leer je minder goed.”

Competitie

Emma herkent dat zeker. Wat volgens haar ook meespeelt, is de onderlinge competitie bij coassistenten. “We naaien elkaar nogal op. Je wilt toch boven het maaiveld uitsteken. Daarvoor moet je je steeds opnieuw bewijzen. Eigenlijk werk je je hele studie lang aan je cv. Allemaal om de boot niet te missen en straks de baan van je dromen te krijgen. Als je als coassistent eerst de kat uit de boom kijkt en niet meteen ‘aanstaat’, ben je een grijze muis. Specialisten dragen daar trouwens ook aan bij door steeds te vragen wat je allemaal buiten je studie doet. Als je dan zegt dat je een bijbaantje hebt in een café, nemen ze je niet helemaal serieus.”

Mouës snapt dat Emma het zo ervaart, maar betwijfelt of het echt zo werkt. “Je wordt tijdens het werk in het ziekenhuis beoordeeld op je kennis en kunde. Voor een tentamen kun je zakken, een coschap ‘haal’ je niet op die manier. Je wordt bij ons uitgedaagd nieuwsgierig te zijn en er een leerzame ervaring van te maken. Als je dat doet, ‘slaag’ je altijd.”

Hiërarchie

De vaak hiërarchische verhoudingen in het ziekenhuis helpen niet, vindt Emma. “Veel specialisten en professoren willen dat je ze met u of hun titel aanspreekt. “Soms doen ze ook echt denigrerend. Bij een coschap chirurgie maakte ik bijvoorbeeld mee dat ik de overleggen in een ander hok via Teams moest volgen. We mochten niet eens in dezelfde zaal als de specialisten zitten. En toen ik tijdens een operatie niet direct antwoord wist op de vraag van een chirurg, dreigde hij me door een andere co te vervangen. De rest van de operatie werd ik genegeerd. Dat voelde heel ongemakkelijk.”

“Soms doen ze ook echt denigrerend”

Ook Mouës ziet hoe ongelijkwaardige verhoudingen in de weg kunnen zitten. “We hebben nog steeds een afstand naar de student te overbruggen.” Zelf doet ze dat onder andere door vaker niet dan wel haar witte jas te dragen. En ze vraagt iedereen, van arts en aios tot verpleegkundige en coassistent, elkaar met de voornaam aan te spreken. Zowel op de poli als op de OK. “Ik wil een veilige werkomgeving creëren, waarin studenten zich niet klein of onzichtbaar maken. Hoe meer vragen je stelt, hoe beter. Die interactie versterkt ook het teamgevoel. Belangrijk, want we kunnen dit werk alleen samen doen.”

Van het voetstuk

Tijdens haar coschappen volgde Emma coachingsessies met medestudenten en een onafhankelijke coach. Daarin konden ze sparren over wat ze spannend en lastig vonden. “Dat was heel fijn. Er komt ook steeds meer aandacht voor mentaal welzijn van studenten. Tegelijkertijd voelt het een beetje als een druppel op een gloeiende plaat. Want onder­tussen blijven we vastzitten in de ratrace en is de ziekenhuiscultuur nog niet veranderd.”

Sinds 2022 organiseert het Frisius MC jaarlijks een congres voor senior coassistenten. Daar vertellen specialisten eerlijk over wat het inhoudt om arts te zijn. Mouës: “Op die manier willen we laten zien specialisten geen superhero’s zijn, maar normale mensen met gewone beslommeringen. En dat studenten ons dus niet op een voetstuk hoeven te zetten. Het uitdoen van de witte jas staat daar voor mij symbool voor.”

#vaniknaarwij

Van u naar jij

In de zorg moet je elkaar kunnen aanspreken zoals je dat in de supermarkt doet, schrijft aios Berend van Doorn in zijn blog ‘Van u naar jij’. “En geen toneelstuk opvoeren omdat je langer hebt doorgeleerd. Want hoeveel leer je van iemand bij wie je afstand voelt om vragen te stellen?”

Berend was ook te gast in de VvAA-podcast De zorg leeft. Daarin deelt hij samen met huis­arts Bernard Leenstra zijn visie op de hiër­archie en werkcultuur in de zorg. Hun conclusie: minder afstand tussen colle­ga’s vergroot het werkplezier en houdt mensen gemotiveerd. Met dat doel lanceerde VvAA dit voorjaar ook de campagne #vaniknaarwij.

Delen