Wandelen in het decor van Wuthering Heights en Jane Eyre
reizen / The Brontë Way
Toen haar ter ore kwam dat er een Brontë Way bestond, wist journalist/schrijver Brigitte Ars dat ze dit langeafstandspad in West-Yorkshire een keer moest lopen. Want al sinds haar tienertijd werd ze gegrepen door de boeken van Engelands beroemdste literaire zussen en de dramatische omgeving waarin hun verhalen zich afspelen.

Afgelopen zomer was ik op bezoek bij een goede Engelse vriend, Nick. Ik vertelde hem dat ik een stuk van de Brontë Way ging lopen, opgedragenaan de zussen Charlotte, Emily en Anne, auteurs van boeken als Jane Eyre en Wuthering Heights (Woeste hoogten).
Nick vertelde dat hij tientallen jaren geleden ook aan het wandelen was in West Yorkshire toen hij een melodie hoorde. Nieuwsgierig volgde hij het geluid. Bij twee eenzame bomen en rondom een ruïne zat een bont gezelschap met een soundblaster die Wuthering Heights van Kate Bush speelde. “Pas toen besefte ik dat dit de ruïne was die bekendstond als Top Withens, het huis dat Emily Brontë zou hebben geïnspireerd voor Wuthering Heights.”

Brigitte Ars (1964) zwierf jaren als journalist door afgelegen gebieden in Afrika en Azië, schreef voor de Volkskrant en Trouw, maakte radioreportages en runt het platform Alice Goes Wild. Dit verhaal is een ingekorte versie van een van de verhalen uit haar nieuwste boek ‘Het wilde-vrouwenpad – Avontuurlijke wandelingen’.
Via Ledenvoordeel worden regelmatig boeken verloot die aandacht krijgen in Arts en Auto.
Ik vertelde hem dat Emily’s meesterwerk mij al sinds mijn zestiende in de greep hield. Tijdens een talencursus in Bournemouth had ik voor het eerst het theatrale liedje gehoord, en thuis in Nederland kocht ik meteen het boek. Het verhaal was duister, inktzwart als de luchten van Yorkshire.
Later las ik ook Jane Eyre van Emily’s oudere zus Charlotte, waarin ze Jane uitspraken liet doen die hun tijd ver vooruit waren. De boeken lieten me al die tijd niet los, net als de dramatische omgeving waarin ze zich afspeelden. Ik behield een sluimerend verlangen naar West Yorkshire en het dorp Haworth waar de zussen opgroeiden. Toen mij ter ore kwam dat er een Brontë Way bestond, wist ik dat ik die een keer ging lopen.
Scheefgezakte grafstenen
Ik besluit de tocht halverwege te beginnen, op het kerkhof van Thornton, de geboorteplaats van de zussen. Scheefgezakte grafstenen suggereren dat de doden onrustig in hun kisten woelen. Ik heb gelezen dat de gemiddelde levensverwachting in het nabijgelegen Haworth in 1820 slechts 26 jaar was. Yorkshires bevolking explodeerde, steden en dorpen groeiden te snel door de industrialisatie, de hygiëne was belabberd.
Bijna loop ik het geboortehuis van de Brontës voorbij, maar dan zie ik een blauwgroene muurschildering met taferelen uit het leven van de zussen: lezend, liefhebbend, wandelend over de heide en rouwend, de grote thema’s in hun leven.
Haworth
Via een idyllische boerderij klim ik langzaam op naar de moors, de kale heuvels die louter bedekt zijn met heide, gras, varens en rotsblokken. De zon komt achter de wolken vandaan, de wind voert het geklaag van schapen met zich mee en langzaam trek ik door een soms brons-, soms kleikleurig en dan weer duister landschap. In de verte zie ik het pad bleekjes over de heuvels slingeren, en ik stel me voor hoe de Brontë-zussen hier liepen, geïnspireerd door natuur die ook nu zo overweldigend aanwezig is.
In het dorp Oxenhope doemt een schoorsteen op als een eenzame reus van een vervlogen tijdperk, de textielindustrie. In de tijd van de Brontës werkten er vooral (jonge) kinderen bij de weefgetouwen en de molens, vaak 16 uur per dag. Ik volg het pad verder en bereik via gehuchtjes en landerijen Haworth, waar de Brontës in 1820 gingen wonen. Ik kom langs de pastorie waar ze hebben gewoond. Bij de kerk waar vader preekte, stop ik om de familiegrafkelder te bezoeken.

In de hoofdstraat wacht The Apothecary Guest House op me, boven een oude apotheek. Deze is omgetoverd tot een Cabinet of Curiosities, een winkel in nostalgische stijl vol potions and lotions waar de zussen geregeld kwamen.
De straat, die steil naar beneden loopt, doet me denken aan Harry Potters Diagon Alley: mysterieus maar toch uitnodigend gemoedelijk – heel anders dan de vuile industriële steeg die het ooit was. Vanuit het raam van mijn kamertje werp ik een blik op de kerk en een pub, de Black Bull Inn, met bloembakken en mensen aan picknicktafels. Ook vroeger zal hier een opbeurende sfeer hebben gehangen, met vooral mannen aan tafels vol potten bier. Daar zat ook Branwell, de enige zoon van het Brontë-gezin. Als alcoholist hing hij graag rond in de Black Bull.

Haworth is een dorp vol vrolijke en verdrietige verhalen. Aan de horizon liggen de moors, en overal zie ik verwijzingen naar de Brontë–zussen: je kunt hier een Brontë-lunch eten, Brontë-bier drinken en eerder zag ik al de Brontë-bus en een Wuthering Heights Pub. Haworth voelt als een echt vrouwendorp, een plek waar de vooruitstrevende geest van de zussen nog steeds resoneert.

De Brontë Way eindigt in het groene landschap van Lancashire bij het statige Gawthorpe Hall, dat Charlotte regelmatig bezocht. Ze was inmiddels een gevierd auteur na het succes van Jane Eyre. Toch voelde ze zich een buitenstaander in deze wereld van de hogere klasse. Haar hart lag in het eenvoudige pastoorshuis van Haworth, waar ze met haar zussen dagenlang aan verhalen werkte. Uiteindelijk trouwde ze daar, raakte zwanger, maar een baby was haar niet gegund. Ze stierf jong, net als haar twee zussen, aan tuberculose. Het was alsof het gezin een grimmige deal met de dood had gesloten: ‘Ik neem jullie vroeg mee het graf in, en in ruil daarvoor laat ik jullie voor eeuwig voortleven’.
Praktisch
Ooit was de Brontë Way een dagtocht door de heuvels van Haworth naar Wycoller, maar deze werd later tot een 70 km lange ‘Way’ uitgebreid door West Yorkshire, van Oakwell Hall (nabij Leeds) naar Gawthorpe Hall (Lancashire).
De tocht is middelzwaar, met hoogteverschillen, al hangt dat ook af van de lengte van de etappes die men kiest. De beste tijd is van mei tot oktober, met uitzondering van het hoogseizoen (schoolvakanties).
Onderweg zijn diverse accommodaties en pubs; van tevoren reserveren is wel aan te raden.
De auteur vond de bewegwijzering goed, maar adviseert de gps-route te downloaden en bijvoorbeeld in Komoot te zetten. De route voert langs highlights uit de boeken en het leven van de Brontë-zussen zoals Top Withens (Wuthering Heights) en de pastorie waar de zussen hebben gewoond.




