De impact van afwijzing

Je krijgt een slechte beoordeling, loopt een stage mis of hoort na een sollicitatie dat je het niet bent geworden. Hoe ga je met zo’n (gevoel van) afwijzing om? “Ik twijfel soms nog steeds of ik goed genoeg ben.”

Beeld Tamar Smit

Bing Thio (29) is inmiddels basisarts, al was het ooit allesbehalve zeker dat hij dat zou redden. De eerste keer dat hij zich aanmeldde voor genees­kunde, kwam hij net niet door de selectie. En dat terwijl hij keihard had geleerd voor de toets. “Ik was enorm teleurgesteld. Ik had zó mijn best gedaan, maar het was niet genoeg.” Hij ging zelfs twijfelen aan zijn studie­keuze. “Ben ik hier wel geschikt voor? Past geneeskunde wel bij mij? Dat soort vragen schoot door me heen.”

Samen met een loopbaancoach ging Bing op zoek naar een plan B. Want als geneeskunde het niet werd, wat dan wel? Hij kwam uit op econometrie. Toch deed Bing het jaar erop nog een poging. “Omdat ik eigenlijk nooit wat anders had gewild. En dit keer werd ik gelukkig wél toegelaten.”

Aan jezelf twijfelen

Verloskundige Emily Tros (30) herkent die twijfel. Tijdens haar studie, die ze in 2020 afrondde, haalde ze tot twee keer toe haar stage niet. “Daardoor voelde ik me enorm afgewezen”, zegt ze. “Ik dacht: kom ik er ooit? En als het toch lukt en ik straks verloskundige ben, kan ik het werk dan wel? Je gaat echt aan jezelf twijfelen als je vaker hoort dat je nog niet goed genoeg bent. Dat voelt ook heel persoonlijk.”

Voortdurend beoordeeld

Nynke Okma, coach en adviseur studentenwelzijn bij het UMC Utrecht, hoort dit vaker van studenten. “Afwijzing is natuurlijk nooit fijn, maar het maakt wel uit welk verhaal je eraan koppelt. Als je conclusie is dat je als persoon niet goed genoeg bent, komt het veel harder aan.”

Beeld Tamar Smit

Angst voor afwijzing

In haar werk heeft ze veel te maken met geneeskundestudenten. Bij hen ziet ze geregeld angst voor afwijzing. “Ze hechten veel waarde aan beoordelingen. Ik kan me goed voorstellen dat dit ook voor andere zorgstudenten geldt.” Waar dat aan ligt? “Meerdere factoren spelen mee. Zorgstudenten komen al vroeg op de werkvloer, waar ze voortdurend worden beoordeeld. Daardoor vragen ze zich snel af wat anderen van hen vinden. Daarnaast stellen zorgstudenten vaak hoge eisen aan zichzelf.”

Ook de cultuur op de plek waar je studeert of stageloopt speelt mee. “Als er veel waarde wordt gehecht aan hoge prestaties, raakt een afwijzing, of de angst daarvoor, je harder”, legt ze uit. “Je omgeving heeft een grote invloed op hoe je je voelt.”

Niet goed genoeg

Daar kan Emily over meepraten. “In de verloskundewereld ligt de lat hoog. Verloskundigen zijn kritisch op elkaar én op stagiairs. Tegen sommige medestudenten werd zelfs gezegd dat ze niet geschikt waren voor het vak.” Dat vindt ze heel kwalijk. “Het voelde alsof je geen fouten mocht maken. Terwijl dat toch echt bij leren hoort. Alles meteen perfect willen doen, is enorm stressvol. En ook niet gezond.”

Lees ook: ‘Deel het gerust, ik ben afgewezen ;(‘
Cardioloog-intensivist Joris van der Heijden roept op meer te praten over afwijzingen. Onlangs kreeg-ie er zelf een.

Toch streefde ook Emily naar perfectie, uit angst haar stage opnieuw niet te halen. Dat streven heeft ze nooit helemaal los kunnen laten. “Zelfs nu ik al jaren als verloskundige werk, vraag ik me soms nog af of ik het wel goed genoeg doe.”

Tegenslagen horen erbij

Het gevoel van afwijzing, of de angst daarvoor, kan grote impact hebben (zie kader). Gelukkig zijn er manieren om de pijn te verzachten. Zo helpt het om je gevoelens ruimte te geven, zegt coach Nynke. “Verdriet, frustratie, angst, teleurstelling, schaamte: laat het er allemaal even zijn. We proberen zulke gevoelens vaak direct weg te nemen door een positieve draai aan een afwijzing te geven. Maar tegenslagen horen bij het leven. Ik denk dat we sterker worden als we daarmee leren omgaan, en dus ook met de gevoelens die daarbij komen kijken. Dan durf je het leven ‘aan te gaan’, omdat je weet dat je tegenslagen aankunt.”

Verander het verhaal

Wat ook helpt, is onderscheid maken tussen wat er is gebeurd en wat je daarover denkt. Nynke: “‘Ik ben afgewezen voor deze plek’ is iets anders dan ‘ik ben blijkbaar niet goed genoeg’. Gedachten kunnen heel over­tuigend voelen, maar zijn niet auto­matisch waar. Verander het verhaal dat je jezelf vertelt over de afwijzing. De afwijzing is niet wie je bent.”

Erover praten

Zowel Emily als Bing hielp het om over hun afwijzing te praten. “Ik vond het een opluchting om het met mijn volgende stagebegeleiders te bespreken”, vertelt Emily. “Daardoor voelde ik dat het oké was om fouten te maken. Dat stelde me gerust.”

‘Ben je geraakt, dan krijgen negatieve gedachten de overhand’

Volgens Nynke is het inderdaad waardevol om je afwijzing met iemand te delen. “Als je geraakt bent, schiet je brein snel in een stressstand. Negatieve gedachten krijgen dan de overhand. Een ander kan helpen afstand te nemen en de situatie realistischer te bekijken. En misschien nog wel belangrijker: door je ervaring te delen, ervaar je dat je er niet alleen voor staat.”

Taboe

Als meer studenten over hun ervaringen praten, helpt dat misschien ook om afwijzing normaler te maken, voegt Bing toe. “Iedereen heeft er wel op de een of andere manier mee te maken, maar nu lijkt het soms alsof er een taboe op rust.” Sociale media versterken dat gevoel, denkt Nynke. “Daar zie je vooral de succesverhalen van anderen. Dat voedt het idee dat er iets mis met je is als jij wordt afgewezen. Maar het hoort bij het leven, bij je studie en ook daarna.”

Neem het niet persoonlijk

Zo werd Bing afgewezen voor een promotieplek en Emily voor een baan als verloskundige in het ziekenhuis waar ze graag wilde werken. “Verwacht niet dat je na je studie meteen je droom­baan vindt”, wil Emily studenten nog meegeven. “Door verschillende ervaringen op te doen, leer je gaandeweg wat je echt leuk vindt. En probeer afwijzing na een sollicitatie niet als een persoonlijke afwijzing te zien. Het kan gewoon zijn dat ze je heel leuk vonden, maar iemand anders net wat meer ervaring had.”

Delen