Jansje Gertha Schuiringa, de eerste vrouwelijke tandarts

vrouwelijke voorvechters / verhalen van de eerste vrouwelijke medisch specialist, tandarts, dierenarts en verpleegkundige. Deze keer: tandarts Jansje Gertha Schuiringa (1887-1975)

Beeld Universiteitsmuseum Utrecht, inventarisnr 0285-2695


Jansje Schuiringa groeide op in een groot en welgesteld boerengezin op het Groningse platteland. Met behulp van haar vader mocht ze naar de HBS, waarna ze een privéopleiding volgde bij een tandarts in Groningen. In 1909 behaalde ze daar haar theoretisch tandheelkundig examen.

Ze zette haar studie voort aan het Tandheelkundig Instituut in Utrecht, waar ze in 1913 afstudeerde. Daarmee werd ze officieel de eerste vrouwelijke tandarts van Nederland – door een wetswijziging in 1913 veranderde de titel die men kreeg van ‘tandmeester’ in ‘tandarts’. Eerder waren er al wel vrouwelijke tandmeesters geweest.

Weinig kennis prothetische behandelingen

Schuiringa ging aan de slag als technisch assistent op het Tandheelkundig Instituut, eerst op de prothetische afdeling en later bij de lector orthodontie. Ze trad toe tot een vakgebied dat er slecht aan toe was. In Nederland was er tot dan toe namelijk nauwelijks kennis over prothetische behandelingen. “Het trof mij […], uit menselijk oogpunt bezien, dat sommige ongelukkige patiënten niet konden worden geholpen, omdat men geen voldoende gelegenheid had”, zei ze hierover later in een kranteninterview.

Aan een gammel bureautje in Utrecht leerde ze zichzelf gezichtsprotheses te maken.

De Eerste Wereldoorlog zorgde voor een ommekeer. Tijdens de gevechten raakten veel soldaten ernstig verminkt in hun gezicht. Schuiringa bezocht militaire ziekenhuizen in Duitsland om te leren van haar vakgenoten die patiënten ter plaatse behandelden. Deze kennis over kaak- en gezichtsschade nam ze mee terug naar huis.

Aan een gammel bureautje in Utrecht leerde ze zichzelf gezichtsprotheses te maken. Precisiewerk, dat naast technische kennis ook creativiteit vereiste. De protheses moesten immers exact bij het gezicht van de getroffene passen en er zo levensecht mogelijk uitzien.

Lector prothetische tandheelkunde

Haar werk bleef niet onopgemerkt – een paar jaar na de oorlog, in 1920, werd ze aangesteld als lector prothetische tandheelkunde. “Ik nam mij voor niemand meer weg te sturen alvorens wij al onze krachten hadden ingespannen om de getroffen mens zo goed mogelijk te helpen; want het is ontstellend, hoeveel leed er wordt veroorzaakt door deze afwijkingen!”, aldus de tandarts.

Privépraktijk

Naast het werk op het Tandheelkundig Instituut had Schuiringa, die haar hele leven ongehuwd bleef, ook een privépraktijk aan huis. Daar behandelde ze mensen met ernstige afwijkingen aan de kaak en het gezicht, veroorzaakt door bijvoorbeeld een ongeluk, kanker, of een open gehemelte.

Haar patiënten hadden vaak ingewikkelde afwijkingen waarvan de behandeling veel tijd en geld kostte, reden voor veel andere tandartsen om ze niet aan te nemen. Schuiringa hielp ze zo nodig op eigen kosten, in de avonduren, nadat haar werk op de universiteit erop zat. Ook leerde ze ze weer praten, slikken en eten met hun nieuwe prothese, een tijdrovend proces.

Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wist Schuiringa te voorkomen dat de Duitsers het Tandheelkundig Instituut ontmantelden door belangrijke materialen te verstoppen. In 1947 werd ze benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau, als blijk van waardering voor haar dertigjarige inzet voor de tandheelkunde. Ze bleef nog tien jaar werken bij het Tandheelkundig Instituut voordat ze in 1957 met pensioen ging.

Ze overleed in 1975. In binnen- en buiten land wordt Schuiringa nog altijd gezien als een van de belangrijke grondleggers van haar vakgebied.

De naam van Aletta Jacobs – in 1878 beëdigd als de eerste vrouwelijke arts in Nederland – kent iedereen. Maar de eerste vrouwelijke medisch specialist, tandarts, dierenarts en verpleegkundige? Die raakten afgelopen decennia in de vergetelheid. Reden genoeg om hun verhalen te delen.



Delen